سم سیستمیک یا تماسی

سم سیستمیک یا تماسی ؟ راهنمای انتخاب سموم دفع آفات | شیمی بار

کشاورزی، نبردی دائمی با آفات و بیماری‌هاست. برای حفاظت از محصول و تضمین بازدهی، انتخاب سموم دفع آفات مناسب، یکی از حساس‌ترین و حیاتی‌ترین تصمیمات هر کشاورز است. اما در میان انواع سموم موجود در بازار، دو دسته اصلی وجود دارند: سیستمیک و تماسی. پرسشی که همواره ذهن بسیاری از شما عزیزان را به خود مشغول می‌کند این است که “سم سیستمیک بهتر است یا تماسی؟”

پاسخ ساده‌ای برای این سوال وجود ندارد، چرا که انتخاب بین این دو، به عوامل متعددی از جمله نوع آفت، مرحله رشد گیاه، شرایط محیطی و حتی نوع محصول بستگی دارد. شرکت شیمی بار، به عنوان یکی از پیشروان تأمین مواد شیمیایی کشاورزی، در این مقاله به بررسی عمیق تفاوت‌ها، مزایا، معایب و کاربردهای هر دو دسته سم (سیستمیک و تماسی) پرداخته و به شما کمک می‌کند تا بهترین و هوشمندانه‌ترین انتخاب را برای حفاظت از مزارع خود داشته باشید.

سموم تماسی (Contact Pesticides): عملگرهای خط مقدم

سموم تماسی، همانطور که از نامشان پیداست، تنها زمانی اثر خود را اعمال می‌کنند که مستقیماً با آفت یا عامل بیماری‌زا در تماس باشند. این سموم بر روی سطح گیاه یا خود آفت قرار گرفته و با ایجاد مسمومیت، آن را از بین می‌برند.

• نحوه اثر:

این سموم پس از پاشش، بر روی برگ‌ها، ساقه‌ها، میوه‌ها و یا سطح بدن آفت باقی می‌مانند. هنگامی که حشره یا عامل بیماری‌زا با این سطوح تماس پیدا می‌کند، سم از طریق پوست، دهان یا سایر نقاط جذب شده و باعث مسمومیت و مرگ آن می‌شود.

مزایای سموم تماسی:

اثرگذاری سریع: معمولاً پس از تماس مستقیم، اثرگذاری سریعی دارند و می‌توانند به سرعت جمعیت آفات را کاهش دهند.

کاهش مقاومت: چون سم بر روی سطح قرار دارد و وارد بافت گیاه نمی‌شود، احتمال ایجاد مقاومت در آفات در مقایسه با سموم سیستمیک کمتر است.

باقیمانده کمتر در محصول: چون سم وارد بافت گیاه نمی‌شود، باقیمانده آن بر روی میوه و محصول پس از بارندگی یا گذشت زمان، راحت‌تر کاهش می‌یابد (البته همچنان رعایت دوره کارنس ضروری است).

تنوع بالا: طیف وسیعی از حشره‌کش‌ها، قارچ‌کش‌ها و کنه‌کش‌های تماسی در بازار موجود هستند.

معایب سموم تماسی:

نیاز به پوشش کامل: برای اثربخشی، باید تمام سطوح گیاه و تمام نقاطی که آفت در آن حضور دارد، به طور کامل با سم پوشش داده شود.

شسته شدن با باران و آب: در صورت بارندگی یا آبیاری، ممکن است سم از روی سطح گیاه شسته شده و اثربخشی خود را از دست بدهد.

عدم محافظت از رشد جدید: سموم تماسی، تنها بخش‌هایی را که پوشش داده‌اند محافظت می‌کنند و نمی‌توانند از رشد جدید گیاه در برابر آفات محافظت کنند.

نیاز به تکرار سم‌پاشی: به دلیل اثرگذاری سطحی و احتمال شسته شدن، ممکن است نیاز به تکرار سم‌پاشی در فواصل زمانی کوتاه‌تر باشد.

نمونه کاربردها:

• کنترل سریع آفاتی مانند شته‌ها، کنه‌ها و برخی حشرات مکنده که در معرض دید و در دسترس هستند.
• کنترل برخی بیماری‌های قارچی سطحی مانند سفیدک‌های پودری.

سموم سیستمیک (Systemic Pesticides): نفوذگران هوشمند

سموم سیستمیک، برخلاف سموم تماسی، پس از پاشش جذب بافت‌های گیاهی (برگ، ساقه، ریشه) شده و در درون آوندها (آوند چوبی و آبکش) جابجا می‌شوند. این سموم می‌توانند به بخش‌های مختلف گیاه، از جمله قسمت‌های در حال رشد جدید، منتقل شوند.

• نحوه اثر:

هنگامی که سم سیستمیک وارد بافت گیاه شد، دو حالت رخ می‌دهد:

سیستمیک نیزه‌ای (Acropetal): سم به سمت بالا و اندام‌های هوایی (برگ‌ها، ساقه‌ها) حرکت می‌کند.

سیستمیک دوطرفه (Ambisolar): سم هم به سمت بالا و هم به سمت پایین (ریشه‌ها) جابجا می‌شود. پس از جذب، سم در گیاه باقی می‌ماند و هر آفت یا عامل بیماری‌زایی که از شیره گیاهی تغذیه کند (مانند حشرات مکنده) یا با بافت آلوده گیاه تماس یابد، مسموم شده و از بین می‌رود.

مزایای سموم سیستمیک:

محافظت جامع: تمام بخش‌های گیاه، حتی قسمت‌های جدیدی که پس از سم‌پاشی رشد می‌کنند، توسط سم محافظت می‌شوند.

اثربخشی طولانی‌تر: چون سم در بافت گیاه باقی می‌ماند، اثرگذاری طولانی‌تری دارد و نیاز به تکرار سم‌پاشی را کاهش می‌دهد.

کاهش اثر بارندگی: بارندگی یا آبیاری، اثربخشی سم را به طور قابل توجهی کاهش نمی‌دهد، زیرا سم جذب بافت گیاه شده است.

کنترل آفات پنهان: برای کنترل آفاتی که در داخل بافت گیاه یا بخش‌های غیرقابل دسترس زندگی می‌کنند (مانند کرم ساقه خوار) بسیار مؤثرند.

کاهش تعداد دفعات سم‌پاشی: این امر منجر به کاهش هزینه‌ها، نیروی کار و همچنین کاهش فشار بر روی آفات برای ایجاد مقاومت می‌شود.

معایب سموم سیستمیک:

ایجاد مقاومت: استفاده مکرر و نادرست از سموم سیستمیک، می‌تواند منجر به ایجاد مقاومت در جمعیت آفات شود، چرا که آفت برای زنده ماندن مجبور به سازگاری با سم می‌شود.

باقیمانده بیشتر در محصول: از آنجایی که سم وارد بافت گیاه می‌شود، مدت زمان بیشتری طول می‌کشد تا از بین برود. رعایت دقیق دوره کارنس (آخرین زمان مجاز سم‌پاشی قبل از برداشت) حیاتی است.

سمیت برای عوامل مفید: برخی سموم سیستمیک می‌توانند برای حشرات گرده‌افشان (مانند زنبور عسل) و سایر حشرات مفید (شکارچیان طبیعی آفات) نیز مضر باشند.

اثرگذاری کندتر: معمولاً اثرگذاری سموم سیستمیک نسبت به سموم تماسی کمی کندتر است، زیرا ابتدا باید جذب گیاه شده و سپس اثر کنند.

نمونه کاربردها:

• کنترل آفات مکنده مانند شته‌ها، تریپس‌ها، مگس‌های سفید که از شیره گیاهی تغذیه می‌کنند.
• کنترل بیماری‌های سیستمیک مانند سفیدک‌های درونی، بلایت‌ها و برخی نماتدها.
• محافظت از گیاهان در مراحل اولیه رشد یا در برابر آفات پنهان.

مقایسه تطبیقی: سیستمیک در برابر تماسی

چه زمانی از سم سیستمیک و چه زمانی از سم تماسی استفاده کنیم؟

انتخاب درست، کلید موفقیت در مدیریت آفات است. در اینجا چند راهنما آورده شده است:

• نوع آفت:

آفات مکنده (شته، تریپس، مگس سفید): سموم سیستمیک یا ترکیبی بسیار مؤثرند.

آفات جونده (کرم‌ها، سوسک‌ها): سموم تماسی یا گوارشی (که با خوردن گیاه آلوده شده، وارد بدن آفت می‌شوند) مؤثرترند.

آفات پنهان (کرم ساقه خوار): سموم سیستمیک با قابلیت جابجایی در گیاه.

• نوع بیماری:

بیماری‌های سطحی (سفیدک پودری): سموم تماسی.

بیماری‌های عمقی یا سیستمیک (سفیدک داخلی، بلایت): سموم سیستمیک.

• مرحله رشد گیاه:

اوایل رشد و اندام‌های جدید: سموم سیستمیک برای محافظت از رشد جدید.

مرحله قبل از برداشت: سموم تماسی با دوره کارنس کوتاه‌تر (در صورت امکان) یا سموم سیستمیک با رعایت دقیق دوره کارنس.

• شرایط محیطی:

قبل از بارندگی: سموم سیستمیک (که جذب شده‌اند) ارجحیت دارند.

نیاز به کنترل سریع: سموم تماسی.

• مدیریت مقاومت:

تناوب سم‌پاشی: هرگز یک نوع سم (چه سیستمیک و چه تماسی) را به طور مداوم استفاده نکنید. همواره سموم با نحوه اثر متفاوت را در برنامه خود بگنجانید. استفاده از ترکیبات سیستمیک و تماسی در یک نوبت (در محصولات ترکیبی) نیز به مدیریت مقاومت کمک می‌کند.

بازار جهانی و قیمت‌گذاری سموم سیستمیک و تماسی

بازار جهانی سموم دفع آفات، بازاری عظیم و پویا است که سالانه با میلیاردها دلار گردش مالی همراه است. هر دو دسته سموم سیستمیک و تماسی، جایگاه ویژه‌ای در این بازار دارند و قیمت‌گذاری آن‌ها تحت تأثیر عوامل متعددی قرار می‌گیرد:

هزینه‌های تحقیق و توسعه (R&D): سموم سیستمیک، به خصوص آن‌هایی که مولکول‌های جدید و پیچیده‌تری دارند، اغلب نیازمند سرمایه‌گذاری هنگفتی در تحقیق، توسعه، آزمایش‌های طولانی مدت زیست‌محیطی و اخذ مجوزهای قانونی هستند. این هزینه‌ها مستقیماً بر قیمت نهایی محصول تأثیر می‌گذارند و سموم سیستمیک نوآورانه معمولاً گران‌تر از سموم تماسی رایج هستند.

فرمولاسیون و مواد مؤثره: غلظت ماده مؤثره، کیفیت فرمولاسیون (مثلاً دانه‌ریز، سوسپانسیون، امولسیون)، و استفاده از مواد جانبی (ادجوانت‌ها) در افزایش اثربخشی، همگی بر قیمت نهایی تأثیرگذارند. برخی سموم تماسی با مواد مؤثره قدیمی‌تر و فرمولاسیون‌های ساده‌تر، ممکن است قیمت پایین‌تری داشته باشند.

تولیدکنندگان و رقابت: تعداد تولیدکنندگان، میزان رقابت در بازار برای یک ماده مؤثره خاص، و وجود برندهای مختلف، نقش مهمی در تعیین قیمت ایفا می‌کنند. در بازارهای رقابتی، قیمت‌ها تمایل به کاهش دارند.

دوره ثبت اختراع و ژنریک‌ها: سموم سیستمیک جدید معمولاً برای سال‌ها تحت حفاظت ثبت اختراع هستند و تنها شرکت تولیدکننده اصلی می‌تواند آن‌ها را بفروشد. پس از انقضای ثبت اختراع، شرکت‌های دیگر می‌توانند نمونه‌های ژنریک (مشابه) تولید کنند که معمولاً قیمت پایین‌تری دارند. این مورد برای سموم تماسی نیز صدق می‌کند.

کاربرد و اثربخشی: محصولاتی که کارایی بالاتر، دوره اثرگذاری طولانی‌تر، یا طیف اثر وسیع‌تری دارند (مانند بسیاری از سموم سیستمیک)، حتی با قیمت اولیه بالاتر، می‌توانند در بلندمدت از نظر اقتصادی مقرون به صرفه‌تر باشند، زیرا تعداد دفعات سم‌پاشی را کاهش داده و بازدهی را افزایش می‌دهند.

نکات ایمنی و زیست‌محیطی

همیشه برچسب را بخوانید: دستورالعمل‌های روی برچسب سم، شامل دوز مصرف، نحوه اختلاط، دوره کارنس و نکات ایمنی، حیاتی‌ترین اطلاعات هستند.

رعایت دوره کارنس: فاصله آخرین سم‌پاشی تا برداشت محصول، برای اطمینان از باقی نماندن سموم مضر در محصول، حیاتی است.

محافظت از حشرات گرده‌افشان: سم‌پاشی را در زمان فعالیت زنبورها (صبح زود یا عصر) انجام ندهید. در صورت امکان، از سموم کم‌خطرتر برای زنبورها استفاده کنید.

حفاظت از محیط زیست: از ورود سموم به منابع آب سطحی و زیرزمینی جلوگیری کنید.

نتیجه‌گیری

انتخاب بین سم سیستمیک و تماسی، یک تصمیم استراتژیک است که نیازمند درک عمیق از نحوه اثر، مزایا و معایب هر کدام، همراه با شناخت دقیق آفت و شرایط مزرعه شماست. “سم سیستمیک بهتر است یا تماسی؟” پرسشی است که پاسخ آن در “بستگی دارد” نهفته است. در بسیاری از موارد، استفاده هوشمندانه از هر دو نوع سم، به صورت تناوبی یا در قالب محصولات ترکیبی، بهترین راهکار برای مدیریت پایدار آفات و بیماری‌ها است.

شرکت شیمی بار با ارائه طیف گسترده‌ای از سموم دفع آفات باکیفیت، از جمله حشره‌کش‌ها و قارچ‌کش‌های سیستمیک و تماسی، آماده است تا شما را در انتخاب و مصرف بهینه این محصولات یاری کند. مشاوران ما آماده ارائه راهنمایی‌های تخصصی برای انتخاب بهترین سم مناسب برای شرایط خاص مزرعه شما هستند. با شیمی بار، مزارع خود را در برابر آفات ایمن کنید و از برداشت محصولی سالم و پربار لذت ببرید. برای مشاوره رایگان، همین امروز با کارشناسان ما تماس بگیرید.